5 minuten leestijd

Steeds vaker wordt het interieur van een winkel ingezet als onderscheidingsteken voor de betrokken onderneming. Doel hiervan is het neerzetten van een authentieke ‘look & feel’’ die:

  1. invulling geeft aan het imago van de onderneming en haar producten; en
  2. een ‘link’ plant in de hoofden van het publiek, als gevolg waarvan bij dit publiek de associatie met de onderneming en haar producten wordt gewekt zodra dit met de look & feel geconfronteerd wordt (bijvoorbeeld in een nieuw filiaal)

De wet- & regelgeving kent een paar gronden op basis waarvan bescherming van een winkelinterieur kan worden verkregen. In het navolgende lopen we de belangrijkste af. Let wel: elke grondslag kent een eigen beschermingsregime. Dit betekent dat per situatie zal moeten worden beoordeeld welke grondslag(en) voor de onderneming wenselijk en haalbaar zijn. Overigens is het mogelijk om op twee of meer grondslagen tegelijk een beroep te doen. In de praktijk komt dit ook regelmatig voor.

Auteursrechten

Verreweg de meest ingeroepen grondslag voor bescherming van een winkelinrichting wordt gevonden in het auteursrecht. Anders dan modelrechten en merkrechten (zie hierna) vereisten auteursrechten geen registratie. Ze komen van rechtswege tot stand door creatie, indien is voldaan aan de materiële vereisten.

Daarvoor is ten eerste nodig dat het werk voldoende nauwkeurig en objectief kan worden worden geïdentificeerd. Daarnaast moet het werk “oorspronkelijk” zijn in de zin dat het een “eigen intellectuele schepping van de maker is die de persoonlijkheid van de maker weerspiegelt en tot uiting komt door diens vrije creatieve keuzes bij de totstandkoming van het werk” (de werktoets). Ook een oorspronkelijke verzameling van op zichzelf niet beschermde elementen komt auteursrechtelijke bescherming toe.

Auteursrecht is uitgesloten voor vormgeving die zo banaal of triviaal is dat daarin “geen creatieve arbeid van welke aard ook” kan worden aangewezen. Ook keuzes van de maker die uitsluitend een technisch effect dienen komen niet voor bescherming in aanmerking. Hetzelfde geldt voor keuzes die blijk geven van een bepaalde mode, stijl of trend, tenzij de maker hier op voldoende eigen wijze invulling aan heeft gegeven.

Laatstgenoemde uitzondering was aan de orde in een zaak (ECLI:NL:RBDHA:2019:8166) over de inrichting van schoenenwinkels Shoebaloo en Invert uit 2019. De rechtbank Den Haag overwoog daartoe:

Voor zover al kan worden gesproken van een bepaalde stijl heeft [Shoebaloo] hieraan met de combinatie van de specifieke vormgeving van de (i) uit lagen opgebouwde, golvende wandpanelen (ii) in  wandpanelen geïntegreerde golvende displays (iii) in translucent materiaal uitgevoerde displays met geïntegreerde ledverlichting en (iv) ellipsvormige uitsnijding uit de wandpanelen, op voldoende eigen wijze uiting gegeven.”

Ook maakte de inrichting van Invert inbreuk op de beschermde inrichting van Shoebaloo, aldus de rechtbank.

De wandpanelen van Invert zijn immers op exact dezelfde wijze als het interieur van Shoebaloo opgebouwd en gevormd, met lagen van eenzelfde dikte, eenzelfde groepering en eenzelfde manier van golven, en de displays worden op gelijke wijze gevormd en belicht. Ook in het interieur van Invert is in de etalage van de winkel, zichtbaar vanaf de straat, een (rondvormige) uitsparing aangebracht in de doorlopende wandpanelen.”

Modelrechten

In plaats van of naast bescherming langs de weg van het auteursrecht is het mogelijk om de vormgeving van een winkelinrichting als model te laten registreren. In Nederland kan dit door middel van een registratie voor de Benelux of de Europese Unie als zodanig. De materiële vereisten voor een modelregistratie houden in dat het model ‘nieuw’ dient te zijn en een ‘eigen karakter’ dient te hebben. Of het model daaraan voldoet wordt echter niet in het kader van de registratie getoetst. Voordeel hiervan is dat een modelrecht tamelijk eenvoudig en snel kan worden verkregen. Daar staat tegenover dat rekening moet worden gehouden met de mogelijkheid dat het model op een later moment alsnog ongeldig kan worden verklaard, als komt vast te staan dat nieuwheid of eigen karakter ten tijde van de registratie ontbraken. Denk bijvoorbeeld aan het opduiken van een modelhouder met oudere rechten die bezwaar maakt tegen het jongere model. Overigens zal een onderneming die een modelregistratie wil verkrijgen er strikt voor moeten waken dat de vormgeving waarvoor hij bescherming zoekt voorafgaand aan het modeldepot niet aan het publiek kenbaar wordt gemaakt. Gebeurt dit toch, dan komt de nieuwheid van het model in gevaar.

Vergeleken met het auteursrecht heeft het modelrecht het voordeel dat de houder – zonder rechterlijke tussenkomst – al een erkend recht in handen heeft. Voordeel van het auteursrecht boven het modelrecht is dat het auteursrecht in de hoofdregel strekt tot 70 jaar na de dood van de maker (in het geval van natuurlijke personen), dan wel na publicatie (in het geval van een rechtspersoon), terwijl een modelrecht na een basisbeschermingsduur van 5 jaar nog 4 keer met 5 jaar kan worden verlengd, tot een maximale beschermingsduur van 25 jaar.

Merkrechten

Bij hoge uitzondering is het mogelijk om voor de inrichting van winkel een merk te laten registreren. Als inhoudelijk vereiste daarvoor geldt dat een winkelinrichting ‘onderscheidend vermogen’ moet hebben. Dit houdt in dat de als merk aangezochte winkelinrichting in staat moet zijn om als merk te functioneren, oftewel: de  activiteiten van de onderneming te onderscheiden van die van andere ondernemingen. In de praktijk zal dit bij een winkelinrichting niet snel het geval zijn omdat het publiek doorgaans niet gewend is om een winkelinrichting als merk te herkennen.

Belangrijk voordeel van het merkrecht is dat het elke 10 jaar met 10 jaar kan worden verlengd en zodoende tot in de lengte der dagen zou kunnen voortduren.

Heeft u vragen over de mogelijkheden van bescherming van uw winkelinrichting of kunnen wij u helpen met het deponeren van modellen voor uw winkelinrichting?

Heeft u vragen over de mogelijkheden van bescherming van uw winkelinrichting of kunnen wij u helpen met het deponeren van modellen voor uw winkelinrichting? Neem dan contact op met Julia Mascini via j.mascini@valegis.com of (0)70 319 60 40.