Tussen de werkgeversorganisaties ActiZ en BTN en de vakbonden NU’91, FBZ en CNV Zorg & Welzijn is een onderhandelaarsakkoord gesloten voor een nieuwe cao VVT. De FNV is geen partij bij dit akkoord. De vraag is wat dit voor gevolgen heeft voor de individuele arbeidsrelaties, ervan uitgaande dat de leden van de betrokken werkgevers- en werknemersorganisaties instemmen met dit akkoord en er dus een nieuwe cao komt.

Gebonden aan cao?

Er is een aantal verschillende situaties te onderscheiden:

1

  1. Zowel de werkgever als de werknemer zijn lid van een betrokken werkgevers-/werknemersorganisatie;
  2. De werkgever is wèl lid van een betrokken werkgeversorganisatie (‘gebonden werkgever’), maar de werknemer niet van een betrokken werknemersorganisatie;
  3. De werkgever is geen lid van een betrokken werkgeversorganisatie, de werknemer wèl van een betrokken werknemersorganisatie (‘gebonden werknemer’);
  4. Geen van beiden is lid van een betrokken werkgevers-/werknemersorganisatie.

De meest eenvoudige situatie is wanneer beide partijen lid zijn van de werkgever- en werknemersorganisaties (situatie 1). De cao is dan van toepassing.

Het wordt ingewikkelder in situatie 2, 3 en 4.

Situatie 2: de werkgever die lid is van een betrokken werkgeversorganisatie is verplicht om de cao ook toe te passen op werknemers die geen lid zijn van een betrokken werknemersorganisatie. Deze werknemers moeten op dezelfde wijze worden behandeld als de zogenaamde ‘gebonden werknemers’.

In situatie 3 en 4 is de cao in beginsel niet van toepassing, maar dit wordt anders wanneer een cao ‘algemeen verbindend’ verklaard (‘avv’) is. Hiertoe kan een verzoek worden gedaan door de betrokken organisaties aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Ook werkgevers die geen lid zijn van de werkgeversorganisatie maar wel onder de werkingssfeer van de cao vallen, moeten zich gedurende  de avv-periode aan cao-bepalingen houden en deze op hun werknemers toepassen.

Kan de FNV roet in het eten gooien?

Een cao kan pas algemeen verbindend worden verklaard wanneer deze cao ‘in het gehele land of in een gedeelte des lands voor eene – naar zijn oordeel belangrijke – meerderheid van de in een bedrijf werkzame personen gelden’.

Of er sprake is van een ‘belangrijke meerderheid’ hangt af van het aantal werknemers werkzaam bij werkgevers gebonden door de cao, die binnen de werkingssfeer van de cao vallen, waarbij:

  • een meerderheid van 60% of meer in ieder geval als ’belangrijk’ wordt gekwalificeerd;
  • een meerderheid tussen 55% en 60% nog als een belangrijke meerderheid wordt gekwalificeerd tenzij het draagvlak voor de cao binnen het werkingssfeergebied gering is of er een zeer scheve verdeling van de meerderheid binnen het werkingssfeergebied bestaat;
  • een meerderheid van minder dan 55% geen avv niet plaatsvindt, tenzij er naar het oordeel van de minister sprake is van bijzondere omstandigheden.

Tezamen hebben de leden van ActiZ en BTN meer dan 60% van het totale personeelsbestand in de VVT in dienst. De drempel ‘belangrijke meerderheid’ wordt dus gehaald. Het feit dat FNV geen partij is bij de cao doet daar dus niet aan af.

De minister heeft echter een discretionaire bevoegdheid een cao toch niet algemeen verbindend te verklaren, bijvoorbeeld wanneer de cao de evenwichtige arbeidsverhoudingen niet bevordert of de belangen van derden teveel geschaad worden. Om de minister daarvan te proberen te overtuigen, kunnen belanghebbenden ‘bedenkingen’ indienen. De FNV zou nog kunnen proberen op deze wijze de algemeen verbindend verklaring van de cao tegen te houden. Of dat slaagt, zal afhangen van de bedenkingen die zij daartegen uit.

NB: incorporatiebeding

Naast gebondenheid door lidmaatschap van een cao-partij of algemeen verbindend verklaring, kunnen een werkgever en werknemer ook gebonden zijn aan een cao doordat dit tussen hen is overeengekomen, bijvoorbeeld in de arbeidsovereenkomst.

Conclusie

Wanneer het onderhandelaarsakkoord is gesloten met ‘grote’ werkgeversorganisaties, is het niet zo belangrijk of de betrokken werknemersorganisaties representatief zijn voor het gehele in de sector werkzame personeelsbestand. De cao kan alsnog algemeen verbindend worden verklaard, waardoor deze zal gelden voor alle werkgevers en werknemers die onder de werkingssfeer vallen.